Düşük gelirli ülkelerin aşıya ulaşması için girişimler çoğalmalı

0 0
Read Time:3 Minute, 48 Second

Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, salgının global diplomasi üzerindeki tesirlerini kıymetlendirdi.

Daima diplomasi global savaşları önlüyor

Global salgının ülkelerin hudutlarını kapatmasının, milletlerarası sirkülasyonun gözle görülür derecede azalmasının ve aşı konusundaki rekabetin “Acaba içe kapanan, çatışmacı dünya nizamı geri dönebilir mi?” sorusunu gündeme getirdiğini belirten Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, “Yaklaşık 75 yıldır kimi bölgesel savaşlar ve çatışmalar hariç büyük bir global savaş yaşanmadı. Bu nizamın devam ettirilmesini sağlayan ana vasıtalardan birinin de ülkeler ortasında yürütülen daima diplomasi olduğu düşünülüyor.” dedi.

İkili bağlantılar toplumsal barış garantisi

Ülkeler ortasındaki ikili bağlantıların ve çok uluslu örgütler aracılığıyla yürütülen diplomatik yaklaşımın farkında olunmasa da herkes için bir toplumsal barış teminatı olduğunu vurgulayan Dr. Öğretim Üyesi Gökçay, şunları söyledi:

“COVID-19, 2020 yılının başında süratle yayılınca ve ülkeler teker teker sonlarını kapatıp milletlerarası seyahatlere pürüzler koymaya başlayınca memleketler arası işbirliğinin yürütülmesi konusunda kaygılar artmaya başladı. Bilhassa Schengen muahedesi aracılığıyla birbirleri ortasındaki hudut geçişlerinde özgürlük getirmiş olan Avrupa Birliği ülkelerinin bile ortak karar almak yerine ulusal tedbirlerle kendilerini müdafaaya çalışması telaşların kaygıya dönüşmesine neden oldu. Bu tasaların haklı tarafları çok lakin sorunun kaynağını anlamak açısından epey yetersizler.”

Yeni dünya tertibi salgınla daha görünür oldu…

Global salgının memleketler arası tertip ya da diplomatik ilgiler açısından orijinal bir dönüşüm getirmediğini söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Gökçay, “Aksine esasen devam etmekte olan bir dönüşümü daha görünür kıldı. Daha açık tabir etmek gerekirse soğuk savaş sonrası kurulduğu sav edilen ‘Yeni Dünya Düzeni’nin giderek arttırdığı global eşitsizlikler ve iklim değişikliğinin yıkıcı tesiri global salgın ile birlikte daha görünür oldu.” dedi.

Global finans krizi milletlerarası diplomasiye olan inancı sarstı

“2007/2008 global finans krizinin mevcut memleketler arası ekonomik yapının devam ettirilemez olduğunu gösterdi” diyen Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, ‘’Ardından gelen kemer sıkma siyasetleri yalnızca finans krizin yaşandığı yüksek gelirli ülkeleri değil, memleketler arası finansal yapıya sıkı sıkıya bağlanmış olan Yunanistan ve Türkiye üzere ülkeleri de derinden etkiledi. Milletlerarası işbirliğine ve diplomasiye olan inancı sarstı. Son on yıldır günlük hayatta bile deneyimlemeye başladığımız iklim değişiminin yıkıcı tesiri ise yalnızca bu ekonomik yapıya değil, hayatın her basamağında mevcut sistemin devam ettirilemez olduğuna işaret ediyordu.” Tabirlerini kullandı.

Covid-19 iktisadi kriz ve ekolojik yıkımla ortaya çıktı

Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, “Wuhan’da bir hayvan pazarında insanlara geçtiği tez edilen COVID-19 virüsü iktisadi kriz ve ekolojik yıkım sonucu ortaya çıktı.” dedi ve kelamlarına şöyle devam etti:

“Çin’deki hayvan pazarlarının düzenlemeden uzak yapısı, ülke içindeki geniş nüfusu besleyebilme ve fakirliği bir nebze olsun azaltabilmenin araçlarından biridir. Tıpkı vakitte Çin’in son 20–30 yılda başarmaya çalıştığı süratli büyüme ve kalkınma teşebbüslerinin bir sonucudur. Çin Halk Cumhuriyeti’nin devasa nüfusuna iş sağlayabilme ve öbür yandan ağır üretim sistemini kurabilme imkanları kısıtlı olacaktı. Bu tip hayvan pazarları birebir vakitte egzotik hayvanların, Çin’in varlıklı bölümlerine sunuldukları alanlardır. Bu özellikleriyle global eşitsizliğin bir öteki yansıması ile karşılaşıyoruz. Mevcut ekosistemin çok sömürülmesi ve tüketilmesi sonucu gibisi ekolojik ve biyolojik felaketlerin yaşanması esasen bir an problemiydi. Hasebiyle COVID-19, memleketler arası sistemin değişimi sürecinde bir neden değil, bir sonuç üzere görünüyor.”

Yüksek gelirli ülkeler aşıya ulaşmada avantajlı

Salgın sonrası diplomasinin ne istikamete evrileceğinin global salgın idaresi aracılığıyla değil, memleketler arası eşitsizlikleri giderme ve iklim değişimini geriye döndürme manasında atılacak adımlar tarafından belirleneceğini kaydeden Dr. Öğretim Üyesi Gökçay, “Burada devreye tekrar diplomasinin girmesini bekleyebiliriz. Hali hazırda aşıya ulaşım manasında yüksek gelirli ülkelerin büyük bir avantaja sahip olduğu ve düşük gelirli ülkelerin daha yıllar boyunca nüfuslarının büyük bir kısmını aşılayamayacakları çok aşikâr. Dünya nüfusunun büyük bir kısmı aşılanmadan da yalnızca Kuzey Amerika’da ve Avrupa’da aşılanmanın tamamlanmasıyla eskisi üzere bir milletlerarası deverana dönülmesi mümkün gözükmüyor. Bu noktada yeniden ülkelerin yahut bölgelerin içlerine kapanması ve çatışmaların artması kaygıları devreye girebilir.” diye konuştu.

Eski olağanın devam etmesi demek, yesyeni global felaketler manasına da gelebilir…

Dr. Öğretim Üyesi Gökser Gökçay, ‘Diplomasi aracılığıyla aşı patentlerinin süreksiz olarak kaldırılması sağlanıp mevcut global salgın sona erdirilse bile milletlerarası tertibin yapısal meselelerinin yalnızca bir semptomu giderilmiş olacaktır’ dedi ve kelamlarını şöyle tamamladı: Mevcut telif haklarını ve patent kanunlarını, bunlara dair milletlerarası hukuk sistemini ve Dünya Ticaret Örgütünün temel yapısını değiştirmeden, benzeri salgınlar yahut global krizlerin tekrar yaşanması mümkündür. Global salgının akabinde günlük hayatlarımızda eski normallerimize dönmek isteyebiliriz ancak milletlerarası tertip açısından eski olağanın devam etmesi demek, yepisyeni global felaketler manasına da gelebilir. Bu süreçte memleketler arası diyaloğun ve diplomasinin çok kıymetli bir rolü olacak. Sonuç olarak ülkeler, salgındaki kendi mahallî yahut ulusal muvaffakiyetlerini övmek yerine gibisi salgınların yine yaşanmaması ve gözetici tedbirlerin alınması için Dünya Sıhhat Örgütü kapsamında düşük gelirli ülkelere fiyatsız aşı sağlanması için oluşturulan COVAX üzere yeni teşebbüslerin oluşturulması için uğraş harcamalıdırlar.”

Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %